Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (ĐMST) ngày càng quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi nền kinh tế. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu; Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 lần đầu đưa ĐMST thành nội dung được điều chỉnh trực tiếp trong một đạo luật.

Với ngành Công Thương – ngành giữ vai trò trụ cột trong tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và hội nhập quốc tế – ĐMST không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 (3–5/10/2026) là dịp để toàn ngành nhìn lại kết quả, tôn vinh các giải pháp tiêu biểu và lan tỏa tư duy đổi mới.

Trụ cột thứ nhất: Chuyển đổi số toàn diện: Chuyển đổi số là công cụ hàng đầu để hiện thực hóa các ý tưởng ĐMST. Trong sản xuất công nghiệp, tự động hóa, điện toán đám mây, AI và dữ liệu lớn giúp nâng năng suất lao động, giảm rủi ro vận hành và tối ưu chi phí.

Nhà máy thông minh (Smart Factory): các doanh nghiệp đầu ngành trong chế biến, chế tạo, năng lượng, dệt may, da giày từng bước chuyển từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình nhà máy thông minh, kết nối thiết bị qua IIoT.

Thương mại điện tử và logistics số: thương mại điện tử kết hợp hạ tầng logistics thông minh rút ngắn khoảng cách giữa sản xuất và tiêu dùng, mở đường cho doanh nghiệp nội địa tiếp cận thị trường toàn cầu. Hành lang pháp lý cho lĩnh vực này tiếp tục được hoàn thiện với nghị định hướng dẫn Luật Thương mại điện tử do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng.

Trụ cột thứ hai: Chuyển đổi xanh và phát triển bền vững: Thực hiện cam kết của Việt Nam tại COP26 về phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, được cụ thể hóa tại Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu giai đoạn đến năm 2050 (Quyết định số 896/QĐ-TTg ngày 26/7/2022), ngành Công Thương xác định ĐMST phải gắn với “xanh hóa”:

Sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn: ứng dụng công nghệ tái chế, tối ưu nguyên vật liệu đầu vào, giảm tiêu hao năng lượng và tài nguyên.

Chuyển dịch năng lượng: phát triển năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, sinh khối) và các nguồn năng lượng mới (hydro xanh, amoniac xanh); phát triển lưới điện thông minh và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Chuỗi cung ứng xanh: hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu đáp ứng tiêu chuẩn môi trường, carbon thấp của các thị trường như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, trong đó có Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM) của EU.

Trụ cột thứ ba: Đổi mới thể chế và phương thức quản lý: ĐMST không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở tư duy quản lý. Ngành Công Thương liên tục rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính – tính đến 27/9/2026, chi phí tuân thủ đã giảm 61,63% và thời gian giải quyết giảm 78,14% so với năm 2024. Bộ đang xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) cho công nghệ và mô hình kinh doanh mới, đồng thời thúc đẩy hợp tác công – tư (PPP) trong nghiên cứu và phát triển (R&D).

Kết quả lan tỏa trong toàn ngành: Tại các viện nghiên cứu, trường đại học thuộc Bộ: nhiều đề tài, dự án cấp Bộ, cấp quốc gia đã được chuyển giao cho doanh nghiệp, giải quyết bài toán thực tiễn về công nghệ chế tạo, vật liệu mới, hóa chất, sinh học công nghiệp.

Tại các tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp: phong trào thi đua “Lao động giỏi, lao động sáng tạo” thu hút đông đảo người lao động tham gia. Nhiều sáng kiến mang lại giá trị lớn, như sáng kiến xử lý tạp chất dầu thô tại BSR làm lợi khoảng 130 tỷ đồng/năm; Vinachem nâng tỷ lệ nội địa hóa hệ thống BESS từ 20% lên 40%.

Trong quản lý nhà nước: 100% thủ tục hành chính được cấu hình trực tuyến; ba cơ sở dữ liệu chuyên ngành lớn (hóa chất, kinh tế công nghiệp – thương mại, xử lý vi phạm quản lý thị trường) được đưa vào vận hành.

Để hoạt động hưởng ứng không dừng ở sự kiện mà trở thành phong trào thực chất, liên tục, các cơ quan, đơn vị, viện, trường và doanh nghiệp trong ngành cần tập trung:

Thứ nhất, tuyên truyền, nâng cao nhận thức: thông tin kịp thời về vai trò của ĐMST, tôn vinh tập thể, cá nhân có sáng kiến tiêu biểu; xây dựng văn hóa đổi mới, nơi mọi ý tưởng cải tiến được ghi nhận và tạo điều kiện triển khai.

Thứ hai, hoàn thiện hệ sinh thái ĐMST ngành Công Thương: gắn kết chặt chẽ “03 nhà” – Nhà nước, viện nghiên cứu/trường đại học, doanh nghiệp; đưa doanh nghiệp thành trung tâm, nơi kết quả nghiên cứu được thương mại hóa nhanh nhất.

Thứ ba, phát triển nhân lực chất lượng cao: đào tạo, bồi dưỡng nhân lực có kỹ năng số, làm chủ công nghệ hiện đại, đáp ứng yêu cầu vận hành sản xuất thông minh.

Thứ tư, bố trí nguồn lực cho R&D: khuyến khích doanh nghiệp trích lập quỹ phát triển khoa học và công nghệ; mở rộng hợp tác quốc tế để tiếp nhận, làm chủ công nghệ tiên tiến.

Ngày hội Đổi mới sáng tạo không chỉ là sự kiện mang tính thời điểm mà là dịp để mỗi cán bộ, người lao động và doanh nghiệp ngành Công Thương nhìn lại, cam kết hành động. Khi mỗi đơn vị trở thành một hạt nhân sáng tạo, ĐMST sẽ tạo nền tảng để ngành Công Thương hoàn thành các nhiệm vụ được giao, đóng góp vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Nguồn tham khảo, trích dẫn:
[1] Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
[2] Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15 ngày 27/6/2025.
[3] Quyết định số 896/QĐ-TTg ngày 26/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu giai đoạn đến năm 2050.
[4] Bộ Công Thương, Báo cáo kết quả triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW 9 tháng đầu năm 2026 (số liệu tính đến ngày 27/9/2026) [bổ sung số, ký hiệu văn bản].
[5] Công văn số 130/KHCN-KCĐ ngày 28/9/2026 của Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số về việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026.
[6] Mekong ASEAN: “Sắp diễn ra Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026” – https://mekongasean.vn/sap-dien-ra-ngay-hoi-doi-moi-sang-tao-quoc-gia-nam-2026-60156.html
[7] Tạp chí Công Thương: “Ngành Công Thương triển khai 22 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược” – https://tapchicongthuong.vn/nganh-cong-thuong-trien-khai-22-nhom-san-pham-cong-nghe-chien-luoc-550973.htm