Việc hoàn thiện chính sách về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, kết hợp với số hóa dữ liệu, ứng dụng công nghệ đo lường, kiểm toán và quản lý năng lượng, đang mở ra những cơ hội mới để doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí và từng bước chuyển đổi theo hướng xanh, bền vững.

Hoàn thiện chính sách, tạo nền tảng cho đổi mới công nghệ và chuyển đổi số

Ngày 30/9/2026, Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 64/2026/TT-BCT quy định về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, có hiệu lực thi hành từ ngày 20/11/2026 và thay thế Thông tư số 25/2020/TT-BCT.

Thông tư được ban hành trên cơ sở Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ quản lý đối với các cơ sở sử dụng năng lượng, đặc biệt là cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm.

Các nội dung được quy định tập trung vào việc lập danh sách cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm; xây dựng và thực hiện kế hoạch sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; chế độ báo cáo; áp dụng mô hình quản lý năng lượng và thực hiện kiểm toán năng lượng.

Đáng chú ý, cùng với việc hoàn thiện quy định quản lý, yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu, tăng cường ứng dụng công nghệ và thực hiện các quy trình trên môi trường số góp phần hình thành phương thức quản lý hiện đại, minh bạch và dựa trên dữ liệu.

Đẩy mạnh số hóa dữ liệu, nâng cao hiệu quả quản lý năng lượng

Một trong những xu hướng nổi bật trong tổ chức thực hiện chính sách sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là tăng cường số hóa thông tin và dữ liệu.

Theo quy định mới, việc báo cáo, đăng ký kế hoạch và cập nhật thông tin của các cơ sở thuộc phạm vi áp dụng được thực hiện thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu sử dụng năng lượng quốc gia theo quy định.

Việc chuyển từ phương thức quản lý chủ yếu dựa trên hồ sơ, báo cáo giấy sang quản lý dữ liệu trên môi trường số có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn hóa thông tin, giảm chi phí thực hiện thủ tục, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan quản lý khai thác dữ liệu phục vụ công tác tổng hợp, theo dõi và phân tích tình hình sử dụng năng lượng.

Về lâu dài, dữ liệu được cập nhật đầy đủ, thống nhất và có cấu trúc sẽ trở thành nguồn thông tin quan trọng cho việc nhận diện xu hướng tiêu thụ năng lượng, xác định các lĩnh vực có mức tiêu hao lớn và hỗ trợ quá trình hoạch định, điều chỉnh chính sách.

Đây cũng là một ví dụ cho thấy chuyển đổi số không chỉ là số hóa quy trình hành chính, mà còn tạo ra phương thức quản lý mới dựa trên dữ liệu, góp phần nâng cao chất lượng ra quyết định và hiệu quả quản lý nhà nước.

Công nghệ và kiểm toán năng lượng - từ đo lường đến tối ưu hóa sản xuất

Bên cạnh số hóa dữ liệu, việc ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý và sử dụng năng lượng đóng vai trò trực tiếp đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Việc áp dụng mô hình quản lý năng lượng, các tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp và thực hiện kiểm toán năng lượng giúp cơ sở sử dụng năng lượng nhận diện tương đối đầy đủ hiện trạng tiêu thụ năng lượng, các khâu còn tồn tại và dư địa để cải thiện hiệu suất.

Trong quá trình kiểm toán, các thiết bị đo lường và phân tích hiện đại được sử dụng để thu thập dữ liệu về nhiệt độ, áp suất, lưu lượng, điện năng, chất lượng điện, tình trạng rò rỉ và các thông số kỹ thuật khác. Trên cơ sở dữ liệu đo kiểm, đơn vị kiểm toán có thể xây dựng cân bằng năng lượng, xác định các điểm tổn thất và đề xuất giải pháp phù hợp với đặc điểm công nghệ, quy mô và điều kiện sản xuất của từng cơ sở.

Các giải pháp có thể được triển khai theo nhiều cấp độ, từ tối ưu hóa quy trình vận hành, điều chỉnh chế độ sử dụng thiết bị, đến đầu tư hệ thống điều khiển tự động, biến tần, thiết bị có hiệu suất cao, thu hồi nhiệt thải hoặc cải tiến các dây chuyền, công nghệ sản xuất.

Cách tiếp cận này cho thấy vai trò của khoa học và công nghệ trong sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả không chỉ nằm ở việc đưa vào sử dụng những thiết bị mới, mà quan trọng hơn là dựa trên dữ liệu và công nghệ để xác định đúng vấn đề, lựa chọn đúng giải pháp và đo lường được hiệu quả sau đầu tư.

Thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hướng tới sản xuất xanh và phát triển bền vững

Trong tiến trình chuyển đổi xanh của ngành Công Thương, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ngày càng gắn kết chặt chẽ với đổi mới công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đối với doanh nghiệp, việc đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng không chỉ góp phần giảm chi phí sản xuất mà còn có thể nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh, giảm phát thải khí nhà kính và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và quốc tế.

Đối với cơ quan quản lý, việc hình thành và khai thác các hệ thống dữ liệu chuyên ngành tạo cơ sở để chuyển dần từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu, tăng khả năng giám sát, đánh giá và dự báo.

Đối với hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng cũng mở ra không gian lớn cho nghiên cứu, phát triển và ứng dụng các công nghệ mới như tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật công nghiệp, phân tích dữ liệu và các giải pháp quản lý năng lượng thông minh.

Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số tạo động lực mới cho ngành Công Thương

Sự kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số đang từng bước tạo nên phương thức tiếp cận mới trong quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực của ngành Công Thương.

Trong đó, chính sách tạo hành lang pháp lý; dữ liệu số cung cấp cơ sở thông tin; khoa học và công nghệ cung cấp giải pháp; còn doanh nghiệp là chủ thể trực tiếp tổ chức ứng dụng và chuyển hóa các giải pháp thành hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển ngành Công Thương theo hướng hiện đại, xanh, hiệu quả và có sức cạnh tranh cao, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tiếp tục giữ vai trò là những động lực quan trọng của quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng và phát triển bền vững.

Huệ Minh