Chỉ tính riêng về quy mô, kim ngạch xuất khẩu năm 2024 đã đạt trên 405 tỷ USD, tăng gấp gần 514 lần so với thời kỳ đầu đổi mới năm 1986 (đạt 789 triệu USD). Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như gạo, cà phê, hạt điều, hồ tiêu, thủy sản, rau quả… liên tục giữ vị thế cao trên thị trường quốc tế, góp phần quan trọng cân bằng cán cân thương mại và ổn định kinh tế vĩ mô.

Tuy nhiên, trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều biến động nhanh chóng và khó lường, việc chỉ gia tăng về mặt kim ngạch là chưa đủ. Đứng trước các thách thức mới về gia tăng rào cản thương mại, biến đổi khí hậu và yêu cầu tăng trưởng xanh, nhu cầu đánh giá toàn diện, định lượng hóa tác động của xuất khẩu đến tăng trưởng kinh tế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết của thực tiễn, đề tài nghiên cứu khoa học, công nghệ cấp Bộ: “Nghiên cứu ảnh hưởng của xuất khẩu tới tăng trưởng kinh tế của Việt Nam” của tác giả Vũ Thị Lộc, Vụ Kế hoạch - Tài chính đã được triển khai. Công trình tập trung phân tích sâu sắc mối quan hệ giữa xuất khẩu và các chỉ số kinh tế vĩ mô như GDP, năng suất lao động, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, đề tài không chỉ đánh giá mức độ đóng góp trực tiếp của xuất khẩu mà còn xem xét ảnh hưởng ở từng ngành hàng xuất khẩu, các thành phần kinh tế tham gia và các thị trường xuất khẩu trọng điểm (như Mỹ, EU, Nhật Bản, Trung Quốc...).

Các kết quả nghiên cứu đã làm rõ vai trò then chốt của hoạt động xuất khẩu đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam. Không chỉ cung cấp những bằng chứng thực tiễn về cơ cấu ngành hàng và thị trường, đề tài còn đề xuất các cơ sở khoa học quan trọng giúp hoàn thiện cơ chế, chính sách xuất khẩu bền vững trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. 

Về tác động kinh tế: Xuất khẩu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng GDP bền vững, đồng thời tận dụng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới.

Về tác động xã hội: Thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu lao động, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động, góp phần hiệu quả vào công tác xóa đói giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh đó, đề tài cũng đóng góp giá trị cao cho công tác đào tạo, giảng dạy và nghiên cứu học thuật trong lĩnh vực kinh tế quốc tế và thương mại tại Việt Nam.

Sự thành công bước đầu của đề tài nghiên cứu đã đặt nền móng luận cứ khoa học vững chắc cho các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng người lao động. Việc điều chỉnh chính sách xuất khẩu theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường và khai thác triệt để các FTA sẽ là “chìa khóa” giúp Việt Nam không chỉ duy trì đà tăng trưởng mà còn bảo đảm sự phát triển bền vững và tự chủ của nền kinh tế trong tương lai.