Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, diễn ra từ ngày 3 đến 5/10/2026 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội), mang chủ đề “Đổi mới sáng tạo – Động lực phát triển của toàn xã hội”. Ngày 1/10 hằng năm đã được Thủ tướng Chính phủ chọn là Ngày hội Đổi mới sáng tạo Việt Nam từ năm 2024. Hưởng ứng sự kiện, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số đã ban hành Công văn số 130/KHCN-KCĐ ngày 28/9/2026, đề nghị các đơn vị trong ngành tổ chức chuỗi hoạt động chào mừng từ ngày 25/9 đến hết ngày 5/10/2026.

Nhìn lại 9 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, có thể thấy một bài học xuyên suốt: ĐMST chỉ phát huy sức mạnh khi được cụ thể hóa bằng quyết tâm thể chế, hạ tầng đồng bộ, sự đồng hành với doanh nghiệp và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, tính đến cuối tháng 9/2026, Bộ đã hoàn thành 179 nhiệm vụ được giao và không có nhiệm vụ quá hạn trên Hệ thống giám sát, đánh giá việc thực hiện Nghị quyết.

Đổi mới từ tư duy, thể chế và tổ chức bộ máy

Công nghệ tiên tiến đến đâu cũng khó đi vào cuộc sống nếu thể chế và phương thức quản lý không thay đổi tương ứng. Trên tinh thần đó, Bộ Công Thương đã chủ động sắp xếp lại đầu mối quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số.

Trên cơ sở Nghị định số 351/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 2236/QĐ-BCT cùng ngày, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số. Lần đầu tiên, các mảng khoa học – công nghệ, ĐMST, chuyển đổi số, tiêu chuẩn – đo lường – chất lượng và sở hữu trí tuệ của ngành được tập trung về một đầu mối thống nhất.

Ban Chỉ đạo của Bộ về phát triển khoa học, công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số cũng được kiện toàn với 45 thành viên, mở rộng sang đại diện doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và hiệp hội ngành hàng. Việc mở rộng thành phần giúp công tác chỉ đạo bám sát hơn nhu cầu của thị trường thay vì chỉ vận hành theo phương thức hành chính.

Về thể chế, theo báo cáo của Bộ, Bộ Công Thương đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 248/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thương mại điện tử và Nghị định số 344/2026/NĐ-CP về ứng dụng khoa học, công nghệ và phát triển công nghiệp chế tạo ngành điện lực; đồng thời ban hành Khung kiến trúc dữ liệu, Quy chế khai thác, chia sẻ dữ liệu và các thông tư về quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và ĐMST sử dụng ngân sách nhà nước. Bộ đang lấy ý kiến xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý, nhằm tạo hành lang pháp lý để công nghệ và mô hình kinh doanh mới sớm được thử nghiệm, thương mại hóa.

Hạ tầng số và năng lượng – “mạch máu” của kinh tế số

Thực hiện Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số, Bộ Công Thương tập trung vào hai việc: bảo đảm điện cho hạ tầng tính toán và xóa các điểm thiếu điện ở cơ sở.

Phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Bộ đã rà soát 50 trung tâm dữ liệu hiện hữu và 17 dự án trung tâm dữ liệu xây mới trên cả nước. Tổng nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu quốc gia và trung tâm tính toán hiệu năng cao được dự báo khoảng 1.374 MW vào năm 2030. Trên cơ sở đó, Bộ chỉ đạo xây dựng phương án chi tiết về nguồn và lưới điện, trong đó có đề xuất nâng công suất các trạm biến áp trọng điểm tại Hà Nội, Hưng Yên và TP. Hồ Chí Minh.

Nhu cầu điện cho hạ tầng trung tâm dữ liệu đến năm 2030. Đồ họa: [Tên tác giả]. Nguồn số liệu: Bộ Công Thương.

Ở cấp cơ sở, Bộ đã phối hợp với 34 tỉnh, thành phố rà soát, xử lý tình trạng thiếu điện, điện không ổn định tại trụ sở cơ quan nhà nước, trường học và cơ sở y tế công lập – điều kiện tiên quyết để thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng, miền.

Lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ

Thước đo của ĐMST trong quản lý nhà nước là chi phí và thời gian được cắt giảm cho xã hội. Số liệu tính đến ngày 27/9/2026 cho thấy những chuyển biến rõ nét: 100% thủ tục hành chính được cấu hình trực tuyến. Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung của Bộ tích hợp 398 dịch vụ công trực tuyến, trong đó 242 dịch vụ toàn trình (60,8%); 100% được kết nối với Cổng Dịch vụ công quốc gia; Giảm 61,63% chi phí tuân thủ và 78,14% thời gian giải quyết so với năm 2024 nhờ phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục. Hơn 1,95 triệu hồ sơ cấp Bộ được xử lý qua môi trường mạng, tỷ lệ trực tuyến đạt 99,9%; Ba cơ sở dữ liệu lớn đi vào vận hành: CSDL hóa chất (204.000 danh mục hóa chất theo mã CAS, hơn 12.900 doanh nghiệp); CSDL kinh tế công nghiệp và thương mại (khoảng 150 triệu bản ghi); CSDL xử lý vi phạm hành chính về quản lý thị trường (khoảng 19 triệu bản ghi, cho phép nộp phạt trực tuyến); Chia sẻ dữ liệu phục vụ quản lý thuế: dữ liệu của hơn 51.000 website và 864 ứng dụng thương mại điện tử đã được chia sẻ cho cơ quan thuế, góp phần chống thất thu, phòng ngừa gian lận thương mại và bảo vệ người tiêu dùng.
 
Kết quả cải cách thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến của Bộ Công Thương. Đồ họa: [Tên tác giả]. Nguồn số liệu: Bộ Công Thương, tính đến 27/9/2026.

Doanh nghiệp – trung tâm của hệ sinh thái và mô hình “03 nhà”

Để ĐMST tạo ra giá trị gia tăng thực chất, liên kết “03 nhà” – Nhà nước, viện nghiên cứu/trường đại học và doanh nghiệp – giữ vai trò quyết định. Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước trong ngành đang đóng vai trò đầu tàu: Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) đã làm chủ 34 sản phẩm công nghệ chiến lược; riêng sáng kiến xử lý tạp chất trong dầu thô tại Công ty CP Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) làm lợi khoảng 130 tỷ đồng mỗi năm; Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) có 16 sản phẩm “Made by EVN”, trong đó 4 sản phẩm đạt danh hiệu “Make in Vietnam”, cùng 31 ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ quản lý, vận hành an toàn hệ thống điện; Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) đẩy mạnh tự động hóa mỏ hầm lò, đạt mức M4, giảm rủi ro cho người lao động; Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) nghiên cứu thành công pin Sodium-ion thế hệ mới, nâng tỷ lệ nội địa hóa hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) từ 20% lên 40%.

Đoàn công tác Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số làm việc với Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) [bổ sung thời gian, địa điểm].

Song song, Bộ Công Thương đã cụ thể hóa 06 công nghệ chiến lược và 22 nhóm sản phẩm chiến lược được Thủ tướng Chính phủ giao tại Quyết định số 808/QĐ-TTg thành 76 sản phẩm cụ thể; phê duyệt đặt hàng các nhiệm vụ khoa học, công nghệ trọng điểm như trí tuệ nhân tạo và thị giác máy tính, robot công nghiệp hai tay máy. Đây là những bước đi nhằm nâng hàm lượng công nghệ, tạo nền tảng để sản phẩm Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Những điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ

Bên cạnh kết quả đạt được, thực tiễn triển khai cũng chỉ ra các điểm nghẽn: cơ chế thành lập Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và ĐMST của Bộ còn vướng mắc; chất lượng dữ liệu giữa các hệ thống chưa đồng đều; nhân lực chuyên trách về công nghệ, an toàn thông tin tại nhiều đơn vị còn mỏng.

Để tháo gỡ, Bộ Công Thương đã và đang kiến nghị Chính phủ, Quốc hội ba nhóm giải pháp: Một là, sửa đổi, bổ sung quy định pháp luật về khoa học, công nghệ và ĐMST để tháo gỡ cơ chế thành lập, vận hành Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và ĐMST của các bộ, ngành. Hai là, ban hành cơ chế thí điểm tạo “đơn hàng đầu tiên” – mua thử, thuê thử, đồng phát triển – cho sản phẩm công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghiệp chiến lược sản xuất trong nước. Ba là, có chính sách ưu đãi, bổ sung biên chế và thu hút nhân lực chuyên trách về khoa học, công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số trong khu vực công.

ĐMST không phải khẩu hiệu, cũng không phải đặc quyền của riêng ai. Đó là quá trình cải tiến liên tục, lấy công nghệ làm công cụ, lấy sự hài lòng của người dân và sự phát triển của doanh nghiệp làm thước đo. Với nền tảng đã tạo dựng trong 9 tháng đầu năm 2026, ngành Công Thương xác định tiếp tục tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, đưa ĐMST thực sự trở thành động lực tăng trưởng của ngành và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Thanh Hà

Nguồn tham khảo, trích dẫn:
[1] Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
[2] Nghị định số 351/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Công Thương.
[3] Quyết định số 2236/QĐ-BCT ngày 11/9/2026 của Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số.
[4] Quyết định số 808/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược.
[5] Công văn số 130/KHCN-KCĐ ngày 28/9/2026 của Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số về việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026.
[6] Bộ Công Thương, Báo cáo kết quả triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW 9 tháng đầu năm 2026 (số liệu tính đến ngày 27/9/2026) [bổ sung số, ký hiệu văn bản].
[7] Mekong ASEAN: “Sắp diễn ra Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026” – https://mekongasean.vn/sap-dien-ra-ngay-hoi-doi-moi-sang-tao-quoc-gia-nam-2026-60156.html
[8] VietnamFinance: “Thủ tướng công bố: Chọn 1/10 là Ngày hội đổi mới sáng tạo Việt Nam” – https://vietnamfinance.vn/thu-tuong-cong-bo-chon-1-10-la-ngay-hoi-doi-moi-sang-tao-viet-nam-d116778.html
[9] Tạp chí Công Thương (15/9/2026): “Bộ Công Thương quy định chức năng, nhiệm vụ của Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số” – https://tapchicongthuong.vn/bo-cong-thuong-quy-dinh-chuc-nang--nhiem-vu-cua-cuc-khoa-hoc--cong-nghe-va-chuyen-doi-so-550152.htm
[10] Cổng TTĐT Bộ Công Thương (30/9/2026): “Bộ Công Thương hưởng ứng hoạt động chào mừng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026” – https://moit.gov.vn/tin-tuc/cong-thuong-57/bo-cong-thuong-huong-ung-hoat-dong-chao-mung-ngay-hoi-doi-moi-sang-tao-quoc-gia-nam-2026.html